Tiếp theo bài trước, bài này sẽ chỉ dẫn thêm một số “kĩ thuật” để làm cho văn phong khoa học sáng sủa. Trong bài này, tôi sẽ bàn về những câu văn hay từ mang tính thừa, rườm rà, làm cho người đọc cảm thấy khó hiểu.

6. Tránh những câu chữ thiếu thông tin hay chẳng có nhiều thông tin

Tiếng Anh gọi những câu văn loại này là circular sentence, tức là những câu văn “quanh co”. Quanh co là vì không chịu đi thẳng vào vấn đề. Vài ví dụ dưới đây sẽ minh hoạ cho vấn đề tôi đang bàn:

“X-related complications will be treated according to general institutional guidelines for X-related complications.”

Chú ý chữ “X-related” lặp lại 2 lần.

“In these experiments, we found that sterility is very important. Thus, we concluded that sterility is an important factor in these experiments.”

Câu đầu tiên chẳng có ý nghĩa gì hay thông tin gì cả. Hai chữ very important là kiểu nói định tính, khó thuyết phục ai trong khoa học. Chú ý chữ these experiments và important lặp lại hai lần. Câu văn lòng vòng, làm cho người đọc mất thì giờ.

Để khắc phục vấn đề quanh co, cố gắng dùng những chữ ngắn và đơn giản. Tránh dùng những chữ có nguồn gốc tiếng Latin hay Hi Lạp:

7. Loại bỏ những chữ / câu văn không cần thiết

Những chữ hay câu văn loại này chẳng những làm mất thì giờ người đọc, mà còn tốn giấy mực. Nên dành giấy mực cho những thông tin quan trọng. Nên nhớ rằng khi biên tập, các chuyên gia cố gắng giảm số chữ và số trang. Khi viết một câu văn, cố gắng tự hỏi: chữ này có thật sự cần thiết không, hay chữ này có thêm ý nghĩa gì trong câu văn? Bảng dưới đây liệt kê một số câu chữ rườm rà mà tác giả nên tránh:

Không nên dùng hai ba cách để nói lên một điều. Có nhiều trường hợp, tác giả muốn nhấn mạnh nên họ dùng hai hay ba câu văn để nói một ý. Trong khoa học, đây là điều cấm kị. Trong khoa học, chỉ nên nói một lần, và nói chính xác. Trong các câu dưới đây, chỉ nên dùng một chữ; ví dụ như “each” hoặc “every” (chứ không phải cả hai!). Tác giả phải quyết định dùng chữ nào thích hợp nhất trong văn cảnh.

• Each and every
• First and foremost
• In this day and age (Consider using “Now” instead.)
• One and only

Tránh những câu chữ hiển nhiên. Trong các câu dưới đây, có thể loại bỏ (không cần viết ra):

• Needless to say (Nếu không cần nói vậy thì nói làm gì?)
• In summary
• In the last analysis
• In actual fact (câu này là buồn cười nhất!)
• The fact of the matter is (có thật sự là fact?)
• It is apparent that
• In my opinion (nếu muốn nói điều gì, thì nói thẳng ra, người ta hiểu đó là ý kiến của tác giả, cần gì phải rào trước đón sau? Có thể thay thế bằng I think)

Ngoài ra, cũng nên (nếu có thể) loại bỏ những từ chuyển tiếp (transitional words) không cần thiết. Ví dụ như In conclusion … là một cách viết có khi không cần thiết. Nhưng có thể giữa lại những từ chuyển tiếp để báo cho người đọc biết tác giả đang chuyển hướng, ví dụ như in contrast, nevertheless, however, even though, v.v.

I think, I feel, I believe:

• Nếu lĩnh vực nghiên cứu của tác giả là tâm lí học, thì có thể sử dụng cách viết I feel.

• Nếu tác giả là tu sĩ của một tôn giáo, thì có thể dùng I believe. Trong khoa học, chúng ta không có belief hay I believe, mà là I think, I consider.

8. Tránh cách viết chuyển động từ thành danh từ

Không nên viết:

Utilization of marine plant species for food production will bring about a reduction in food costs and creation of cheaper sources of calories. (23 chữ)

Nên viết:

Utilizing (Using) marine plant species to produce food will reduce food costs and create cheaper sources of calories. (17 chữ)

9. Tránh những chữ có tiếp vĩ ngữ “ing”

10. Chú ý đến văn phong

Như đề cập phần trên, trong khoa học, chúng ta cố gắng diễn tả, chứ không phải cố gắng gây ấn tượng (nói theo tiếng Anh là EXPRESS chứ không phải IMPRESS). Khi diễn tả chính xác và có thông tin, thì việc gây ấn tượng là phần hệ quả. Một vài qui tắt sau đây sẽ giúp cho văn phong sáng sủa hơn:

• Dùng từ đơn giản. Nên nhớ là đơn giản (simple), chứ không phải ngớ ngẩn (simple-minded);

• Viết câu văn ngắn. Câu văn ngắn là câu văn có khoảng 17 đến 23 chữ;

• Viết những đoạn văn ngắn. Và, nên nhớ bắt đầu mỗi đoạn văn bằng một câu văn chủ đề;

• Cố gắng, khi có thể, định lượng hoá thông tin;

• Tránh những nhóm từ bổ nghĩa không thêm thông tin vào điều mình muốn nói.

• Tránh dùng những câu chữ tự khen như:

Our tremendously unique method for ...

Our laboratory is the best known in the world for ...

We have the largest collection of ... in the country.

• Tránh dùng những từ ngữ hoa mĩ, khoa trương:

11. Nên quan tâm đến người đọc

Người đọc có thể không làm trong lĩnh vực của tác giả, nên khó hiểu những thuật ngữ chuyên ngành. Do đó, cố gắng sử dụng những từ ngữ mà người thường (ngoài ngành) có thể hiểu được. Ví dụ:

12. Sử dụng bố cục song song

Tránh dùng quá nhiều những câu văn quá ngắn và “choppy”.

Không nên viết : Good expository writing is difficult. It is an important skill to master. It requires much time and effort. It is worth it. Writing is necessary for job advancement. It improves self-image. It provides satisfaction. Everyone should take a good course in business writing.

Nên viết: Good expository writing is difficult, but it is an important skill to master. Although it requires much time and effort, it is worth it. Writing is necessary for job advancement. It also improves self-image and provides satisfaction. Everyone should take a good course in business writing.

Tránh sử dụng quá nhiều những chữ bổ nghĩa

The attractive, upgraded, computerized, large, heavy, expensive, recently purchased, spectrophotometer ...

Câu trên có đến 8 chữ bổ nghĩa: attractive, upgraded, computerized, large, heavy, expensive, recently purchased!

The computer-based integrated decision support environment ...

Câu này tuy có ít chữ bổ nghĩa hơn, nhưng vẫn quá nhiều so với số chữ trong câu văn. Đây là cách viết “tham vọng”, và rất dễ rơi vào cái bẫy khó hiểu.

Tránh dùng những chữ có tiếp vĩ ngữ “ize” và “wise”

Không nên ngắt những từ vô định:

Không nên viết: Be sure to quickly go ...

Nên viết: Be sure to go quickly ...

Tuy nhiên, thỉnh thoảng cũng có thể ngắt vài từ vô định để làm cho câu văn trôi chảy hơn. Chẳng hạn như những câu sau đây:

• She will try to more than justify the cost of the computer.
• She will try to justify more than the cost of the computer.
• She will try more than to justify the cost of the computer.

Chú ý 3 câu trên không có cùng nghĩa! Ý nghĩa câu văn khác, vì tác giả đặt chữ bổ nghĩa “more than” khác nhau để chuyển tải ý nghĩa chính xác hơn.

(Còn tiếp)