Bây giờ là 11 giờ tối. Chỉ còn 1 giờ nữa là đến giờ mừng Chúa giáng sinh. Dù không phải là một tín đồ Kitô giáo, nhưng tôi cũng muốn nhân dịp này mến chúc các bạn đọc xa gần một mùa Giáng sinh an lành và một năm mới an khang, phát đạt. Thật là một kỉ niệm đối với tôi khi được có mặt trong mùa Giáng sinh năm 2012 ở dưới quê. Ngồi ở nhà trò chuyện cùng bà con, chòm xóm nhân dịp cuối năm cũng là một trải nghiệm lí thú cần ghi lại ở đây.

Đã 32 năm rồi tôi mới có dịp chứng kiến lễ Giáng sinh dưới quê. Đã 32 năm qua tôi không có dịp trải nghiệm cái không khí tưng bừng trong ngày lễ Giáng sinh ở dưới quê, nên lần này là một dịp hay. Thật ra, hai năm trước tôi có mặt ở Sài Gòn trong ngày lễ Giáng sinh, nhưng chẳng đi đâu được (hay nói đúng ra là không dám đi đâu) vì sợ không có dịp quay về khách sạn. Không một tài xế taxi Sài Gòn nào dám nhận chở tôi đi vào Quận 1 trong đêm Noel. Một rừng người “busy of doing nothing” là một nỗi kinh hoàng cho tài xế taxi, nên tôi không trách họ. Và, thế là giáng sinh ở Sài Gòn là một hình thức … cầm tù! Nhưng năm nay thì tôi có dịp về quê ngay đúng vào mùa Giáng sinh, nên tôi háo hức chờ đợi cái thời điểm thiêng liêng ở dưới quê ngày nay ra sao.

Làng tôi có một xứ đạo khá lâu đời và một nhà thờ trên dưới 50 năm. Có thể nói rằng đó là một nhà thờ mang tính lịch sử, có kiến trúc gần như Gothic, nhưng dĩ nhiên không xa hoa tráng lệ như những nhà thờ ở thành phố. Sau năm 1975, nhà thờ bị xuống cấp, trường học của nhà thờ bị đóng cửa, sinh hoạt giáo dân bị dòm ngó chặt chẽ. Nói chung là không khí khá ngột ngạt. Thêm vào đó là vị linh mục địa phận (là chỗ quen biết của tôi ngày xưa) tử nạn trong một chuyến qua phà, nên sinh hoạt giáo vụ có vẻ không mấy khả quan. Đến thời “mở cửa”, dân làng định cư ở nước ngoài, kể cả tôi, có dịp đóng góp một phần trong việc trùng tu ngôi nhà thờ khang trang như hôm nay. Ngày nay, mỗi lần đi ngang qua nhà thờ tôi chợt nhớ đến vị linh mục ngày xưa (nghe nói là rất linh thiêng), nhưng không có dịp tạt vào để trò chuyện cùng vị linh mục mới.

Mỗi năm đến dịp Giáng sinh là dân các làng chung quanh thường kéo đến để chung vui ngày Chúa ra đời. Năm nay cũng không phải là một ngoại lệ. Từ đêm qua, nhà thờ đã tổ chức ca hát nhân mùa giáng sinh, và nghe nói thu hút hàng trăm khách thập phương viếng thăm. Đêm nay dự kiến sẽ thu hút cả ngàn du khách từ các làng bên đến chung vui ngày Chúa giáng sinh. Nếu chỉ nhìn hàng đoàn xe và các thanh thiếu niên đến chung vui thì có lẽ ai cũng cảm nhận được một sinh hoạt an lành và lành mạnh. Nhưng trong thực tế thì không hẳn như vậy. Giáng sinh năm nào cũng xảy ra vài sự kiện đáng tiếc, và ban tổ chức lễ giáng sinh cũng như chính quyền địa phương đều … bó tay. Những xung độ cá nhân được giải quyết bằng thượng cẳng tay hạ cẳng chân. Có lần thanh niên còn tụ tập nhau thành phe phái để thanh toán nhau bằng hung khí, kể cả mã tấu. Những bạo động như thế này là rất mới, vì trước đây hoàn toàn không có. Ba thập niên trước đây, dân làng đón giáng sinh rất thanh bình, không ồn ào như bây giờ (vì thời đó chưa có nhiều xe gắn máy), cũng hoàn toàn không có những cảnh chém giết nhau như bây giờ (dù chỉ thỉnh thoảng). Nói tóm lại, đón mừng giáng sinh ở làng quê tôi không giống như ngày xưa.

Sự khác biệt còn thể hiện qua thái độ của chính quyền. Trên đài tivi và radio thì chính quyền vẫn tỏ ra quan tâm đến ngày Giáng sinh. Những ngày này, bật tivi là nghe ngay những câu nói quen thuộc như “nhờ sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, giáo dân ngày nay đã có cuộc sống tốt đẹp hơn xưa”. Như để chứng minh cho câu đó, phóng viên chiếu một đoạn phim về sinh hoạt thường ngày của giáo dân và phát biểu của một giáo dân nào đó tỏ ý ghi nhận sự ban ơn của Đảng và Nhà nước. Nghe qua thì thật là cảm động, nhưng trong thực tế thì người theo đạo Công giáo không được làm công an hay giữ chức vụ cao cấp trong chính quyền.

Ngày xưa, tôi còn nhớ cứ sắp đến giáng sinh là có khẩu hiệu Vinh danh thiên chúa trên trời / Bình an dưới thế cho người thiện tâm treo khắp nơi. Tôi thì thấy hai câu đó hay hay. Bình an dưới thế cho người thiện tâm rất phù hợp và cần thiết cho một xã hội đang suy đồi đạo đức. Chẳng biết mấy năm trước ra sao, nhưng năm nay chẳng hiểu sao năm nay không thấy khẩu hiệu này xuất hiện.

Có tiếp xúc với người nông dân mới biết cuộc sống hôm nay khó khăn ra sao. Bao nhiêu thuế và chi phí đang và sắp đè nặng lên người nông dân. Làm đường lộ, chính quyền cũng kêu gọi (yêu cầu thì đúng hơn) người dân. Đi xe gắn máy một chút là phải trả phí đường lộ. Tiền điện sẽ gia tăng. Giá xăng dầu đang lăm le gia tăng. Vân vân. Tất cả đều nhân danh “Nhà nước và dân cùng làm”. Nói thế thôi, chứ dân làm là chính. Không biết thời thực dân Pháp ngày xưa người dân Việt Nam khổ sở ra sao với những sưu cao thuế nặng, nhưng ngày nay thì rõ ràng là người nông dân rất khổ cực với nhiều loại thuế và hàng trăm chi phí do địa phương hay trung ương “sáng tạo” ra. Thật vô lí khi người nông dân suốt ngày bán mặt cho đất bán lưng cho trời mà không đủ ăn, không đủ nuôi con ăn học đến nơi đến chốn.  Chợt nhớ đến một nghiên cứu ở Đại học Cần Thơ mà kết quả cho thấy phần lớn tiền lời từ xuất khẩu lúa gạo từ vùng Tây Nam Bộ lọt vào tay trung gian, chỉ có ~20% (?) là đến tay nông dân. Chợt nhớ đến tô phở 800 ngàn đồng ở Hà Nội.  Xã hội còn nhiều bất công quá!

Ở đâu thì tôi không biết người dân vui vẻ ra sao, nhưng ở đây – một làng quê vùng Tây Nam bộ -- thì giáng sinh không phải là ngày hạnh phúc của người dân. Đáng lẽ ngày Giáng Sinh tôi phải có gì chia vui cùng các bạn, nhưng rất tiếc tôi không có niềm vui khi chứng kiến những thay đổi mà nói theo cụ Nguyễn Du là những điều mắt thấy mà đau đớn lòng.