Đó là tựa đề của một chương trình nhạc rất hay của Thuý Nga Paris By Night. (Tôi không nhớ chương trình số mấy, vì video cũng xưa lắm rồi). Xin mượn tựa đề đó để giới thiệu một chút sinh hoạt, qua vài ba bức ảnh, của một số người cao tuổi ở Cabramatta (Úc). Sáng hôm qua, nhân ngày nghỉ lễ (Australia Day), người viết bài này có dịp lang thang trong khu phố Cabramatta, được mệnh danh là “thủ đô” của người Việt ở bang New South Wales. Trong khi lang thang window shopping tôi gặp những cảnh đời đáng quan tâm, nên lấy điện thoại ra ghi lại một vài hình ảnh.

Ba mươi năm trước, Cabramatta là một vùng bán nông thôn, bán thành thị (semi-rural). Thời đó, tôi đến đây trọ trong một một hostel cách khu phố khoảng 2 cây số, nên thường hay ra phố mua thực phẩm. Chỉ có một tiệm duy nhất bán thực phẩm Á châu, nên sự lựa chọn cũng hạn chế trong mì tôm, nước mắm (không thể thiếu), nước tương, bún khô, v.v. Nhưng chỉ sau vài năm định cư, người Việt đã biến khu bán nông thôn này thành một trong những khu phố sinh động nhất của Sydney. Ngày nay, cứ đến cuối tuần là hàng vạn khách thập phương (phần lớn là “phe ta”) kéo về đây để ăn uống và mua thực phẩm, rau quả, hàng nhái của Tàu, v.v. Thật ra, ăn uống và mua thực phẩm là chính, chứ chẳng ai mua quần áo ở đây vì toàn là đồ nhập từ Tàu, đồ nhái cũng từ Tàu, hay nói chung là đồ dỏm, đồ mà người Mĩ gom lại thành câu cheap and dirty. Thế mà nghe nói giá cho thuê shop ở đây đắt không kém gì khu trung tâm thành phố Sydney!

Nếu những ai đã quen với lối sống của Tây hay quen với các phố xá Tây thì sẽ cảm thấy không thoải mái khi đến Cabramatta. Tìm chỗ đậu xe ở Cabramatta là một ác mộng. Một số người Việt chúng ta không có thói quen nhường nhịn, nên sẵn sàng chụp giựt để có được một chỗ đậu xe. Có khi người ta đánh nhau để tranh giành một chỗ đậu xe chỉ vài mươi phút. Lại có người sẵn sàng dừng xe một chỗ để cho hàng trăm xe khác phải … bất động. Thật khó có thể hiểu nỗi họ nghĩ gì khi xem lợi ích cá nhân lên trên lợi ích chung của hàng trăm người khác. Thế mà những cảnh tượng này diễn ra hàng tuần ở nhiều khu có đông người Việt, kể cả ở Cabramatta.

Tìm được chỗ đậu xe rồi, đi qua những chỗ bán hàng lại là một ác mộng khác. Không giống như bên Little Saigon ở California (nơi mà người Việt mình lịch sự hơn, văn minh hơn, và phố xá rất rộng rãi hơn), ở khu Cabramatta thì phố xá rất hẹp (chỉ khoảng 20-30 m²) nên người ta phải … lấn đường để bày bán hàng hoá. Thành ra, đường đi đáng lí ra là 4 mét, thì nay chỉ còn 1 mét, vì hai bên đường chủ shop đều lấn đường. Giống như những chợ ở Việt Nam, chợ Cabramatta này cũng nhếch nhác, dơ bẩn, rác rưới tùm lum cả. Khi trời mưa xuống thì cảnh tượng nhếch nhác còn thê thảm hơn nữa. Hội đồng thành phố địa phương có vẻ lờ đi, vì có thể họ nghĩ đây là khu Á châu, nên cái văn hoá nó như thế, cũng có thể họ được quà cáp gì đó. Nhưng người Việt vẫn thích đi chợ Cabramatta. Có lẽ do suy nghĩ rằng thôi thì chịu vài mươi phút phiền phức để mua được vài món đồ mình thích, hay ít ra cũng … trải nghiệm cái không khí chợ bên nhà. Tôi có lẽ là một trong những người có suy nghĩ như thế.

Vài năm gần đây, Cabramatta còn có thêm một nét văn hoá khác mà rất khó tìm thấy hay không có ở các khu chợ của Úc: bán hàng rong. Bên cạnh những tiệm có đăng kí, xuất hiện những gành hàng rong, giống y như ở Việt Nam. Những người bán hàng rong thường cao tuổi, có thể là nghỉ hưu, hay mới đến Úc theo diện con cháu bảo trợ. “Hàng hóa” thường là rau quả trồng trong vườn nhà, bánh do chính các cụ tự làm, nhưng cũng có cả những món ăn nấu sẵn như mắm lóc hấp trứng, bì cuốn, cá chiên, hay nói chung là những món home-made. Phải nói rằng một số món ăn cũng rất ngon, chứ không phải xoàng đâu nhé. Vì các cụ không có đăng kí tiệm, nên phải dùng lề đường làm nơi kinh doanh. Dĩ nhiên, kinh doanh như thế là bất hợp pháp đối với luật pháp ở đây, nhưng các cụ cứ … ne pas. Có khi bị thanh tra của Hội đồng thành phố xua đuổi, nhưng cũng như ở Việt Nam, chỉ vài giờ sau là đâu vẫn vào đấy, các cụ lại bày hàng ra bán tiếp khi nhân viên Hội đồng thành phố đã đi. Sau nhiều đợt càn quét, các nhân viên của Hội đồng thành phố địa phương cũng mệt hay … lờ đi! Thế là thừa thắng xông lên, các cụ càng ngày càng đông. Không chỉ ở Cabramatta, ở các khu phố có đông người Việt khác, các cụ cũng xuất hiện với gánh hàng rong. Bây giờ, những hình ảnh như thế đã trở thành quen thuộc trong cộng đồng, nên hình như ít ai bận tâm hay ngạc nhiên.

Đây là hình một bà cụ đang bán hàng rong ở Cabramatta mà tôi đã ghi lại ngày hôm qua:

Chỉ một cái vỏ shopping có bánh xe là cũng có thể thành một doanh nghiệp. Bà cụ này nghe nói nổi tiếng gói bánh ích rất ngon.

Đối diện bà cụ bán bánh ích là một bà cụ bán rau quả. Bà cụ này tận dụng luôn cái ghế công cộng để bày hàng hoá.

Bên cạnh bà cụ bán rau quả là một “tiệm” chạp phô, có bán cả khoai lang và các món ăn nấu sẵn.

Một “gian hàng” bên cạnh có vẻ “hoành tráng” hơn.

Chú ý các cụ mặc áo mưa vì sáng hôm qua trời mưa. Các cụ dầm mưa để chào hàng. Thật là cực khổ!

Tôi không biết lí do gì mà các cụ phải cực khổ bán hàng rong như thế. Ở Úc, nười cao tuổi được Nhà nước cấp tiền hàng tháng. Tôi không biết chính xác số tiền trợ cấp là bao nhiêu, nhưng chắc chắn đủ để trả tiền nhà, ăn uống, và giải trí. Có người thậm chí còn dư tiền để “chi viện” bà con bên Việt Nam. Nói chung, ở Úc không ai đói cả (tôi có thể khẳng định như thế), vì Nhà nước chu cấp rất tốt. Nhà nước Úc không bao giờ bỏ rơi người cao tuổi hay người nghèo. Có lần một thủ tướng Úc tuyên bố một cách tự hào rằng một nước Úc giàu có như thế này mà để người dân đói thì đó là một sỉ nhục cho ông.

Vậy thì tại sao các cụ phải dầm mưa dãi nắng để kiếm thêm chút ít thu nhập? Tôi ước tính rằng mỗi buổi bán hàng như thế, các cụ chắc có thêm thu nhập vài chục đôla, hay cao lắm là 100 đôla. Số tiền đó không xứng đáng để các cụ phải tiêu ra hàng chục giờ trong mưa nắng. Có người giải thích rằng các cụ ở nhà thì buồn (vì con cái đi làm hết) nên ra chợ ngồi bán, trước là để gặp bạn bè, sau là để đỡ nhớ cái không khí chợ búa bên Việt Nam. Nhưng cũng có người nói rằng một số cụ bị con cái bạc đãi nên phải ra đường kiếm sống. Không biết bao nhiêu trường hợp bị bạc đãi và bao nhiêu là do lựa chọn của các cụ, nhưng hình ảnh các cụ buôn bán bên lề đường như vậy làm tôi suy nghĩ. Những hình ảnh dù có thể là một nét văn hoá Việt Nam nhưng nó làm có người Úc có ấn tượng không tốt về người Việt.

Bán hàng rong dĩ nhiên là một nét văn hoá Á đông, và đặc biệt là của Việt Nam. Mà, văn hoá thì mang tính … di truyền, nên bán hàng rong được đem sang tận Úc châu là chuyện cũng không khó hiểu. Đúng là chúng ta đi mang theo quê hương.

N.V.T